در هر شهر است . وى در جاى جاى كتاب ، فهرست شهرها را با ياد از اميران و ساير صاحبمنصبان آن ياد مىكند . « 1 » ويژگى ديگر ياد از سالها و نيز روزهاى هفته است كه در قياس با مآخذ ديگر قابل توجه است . ياد از فهرست كشتگان يمامه و نيز كشتگان جمل و حره « 2 » كاملا تازگى دارد . نيز بايد يادآور شد كه متن تاريخ خليفه ، بر خلاف كتابهايى مانند يعقوبى و مسعودى كه گرايشهاى مذهبى و سياسى در آنها آشكار است ، خالى از موضعگيرى است . اثر ديگر خليفه ، كتاب طبقات اوست كه در كنار طبقات ابن سعد از كهن‌ترين آثارى است كه در اين زمينه برجاى مانده است . كتاب طبقات خليفه ، على رغم اختصار ، از دامنهء جغرافيايى وسيع ترى نسبت به طبقات ابن سعد برخوردار بوده و افزون بر چند شهر بزرگ دنياى اسلام ، از بسيارى از شهرهاى خردتر نيز ياد كرده است . « 3 » كتاب طبقات ، على رغم اختصار حاوى آگاهيهاى تاريخى ويژه‌اى دربارهء اشخاص است . از جمله آن كه ، در مواردى دربارهء محل سكونت آنها نيز سخن مىگويد كه از ديد تاريخ محلى ارزش خاص خود را دارد . محمد بن حبيب ( م 245 ) محمد بن حبيب بن اميه هاشمى بغدادى از مورخان و نسب شناسان برجستهء قرن سوم هجرى و از نسل دانشورانى است كه تك نگاريهاى فراوانى در موضوعات متنوع نگاشته است . وى از موالى عباسيان بوده و شغل رسمى وى « مؤدبى » فرزندان عباس بن محمد عباسى ( عباس برادر سفاح و منصور ) بوده است . وى عالمى به تمام معناى اخبارى و علاقمند به مسائل تاريخى - نسبى و ادبى است . شايد در مقايسه با ساير مورخان آن روزگار از نظر موضوعاتى كه مورد علاقهء وى بوده ، بتوان او را با هشام كلبى و مدائنى مقايسه كرد ، گرچه حجم كارى او بسيار كمتر از مدائنى است . ابن نديم از وى با تعبير كان من علماء بغداد بالانساب و الاخبار و اللغة و الشعر و القبائل ياد كرده و آثار وى را برشمرده و گفته است : و كتبه صحيحة . آثار او در علم انساب ، تاريخ و اخبار شعراء بوده است . نديم پس از ياد از كتاب القبائل الكبير و الايام مىنويسد : وى آن را براى فتح بن خاقان نگاشت و من نسخه را ديدم در حالى كه بيش از بيست جزء

--> ( 1 ) . اسهامات مؤرخى البصرة ، صص 187 - 188 ( 2 ) . تاريخ ، چاپ العمرى ، ص 187 ، 240 ( 3 ) . اسهامات مؤرخى البصرة فى الكتابة التاريخيه ، ص 64